Tứ Xuyên

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
四川省
Tứ Xuyên tỉnh
Tứ Xuyên được tô đậm trên bản đồ
Xuất xứ tên gọi rút gọn của 川峡四路 xuyên hạp tứ lộ
nghĩa là "bốn lộ
sông và hẻm núi",
vào thời nhà Tống.
Kiểu hành chính Tỉnh
Thủ phủ và
thành phố lớn nhất		 Thành Đô
Bí thư tỉnh ủy Tứ Xuyên Trương Học Trung 张学忠
Tỉnh trưởng Trương Trung Vĩ 张中伟
Diện tích 485.000 km² (thứ 5)
Dân số (2004)
 - Mật độ		 87.250.000 (thứ 3)
180/km² (thứ 22)
GDP (2004)
 - trên đầu người		 655,6 tỷ NDT (thứ 9)
7510 NDT (thứ 26)
HDI (2005) 0,728 (thứ 24) —
Các dân tộc chính (2000) Hán - 95%
Di - 2.6%
Tạng - 1.5%
Khương - 0.4%
Cấp địa khu 21
Cấp huyện 181
Cấp hương
(31 tháng 12, 2004)		 5011
ISO 3166-2 CN-51
Website chính thức:
http://www.sichuan.gov.cn/
(chữ Hán giản thể)
Nguồn lấy dữ liệu dân số và GDP:
《中国统计年鉴—2005》/ Niên giám thống kê Trung Quốc 2005 ISBN 7503747382
Nguồn lấy dữ liệu dân tộc:
《2000年人口普查中国民族人口资料》/ Tư liệu nhân khẩu dân tộc dựa trên điều tra dân số năm 2000 của Trung Quốc ISBN 7105054255

Tứ Xuyên (trợ giúp·chi tiết) (tiếng Trung Quốc: 四川; Bính âm: Sìchuān; Wade-Giles: Ssŭ-ch'uan; bính âm bưu chính: Szechwan và Szechuan) là một tỉnh tại phía tây miền trung Trung Quốc. Thủ phủ là Thành Đô.

Mục lục

Lịch sử

Lãnh thổ của tỉnh và các khu tự quản của nó là chiếc nôi của các nền văn minh địa phương có một không hai mà có thể tìm ngược về ít nhất là Thế kỷ thứ 15 trước công nguyên (vài năm sau thời Nhà Thương). Bắt đầu từ thế kỷ 9 trước công nguyên, Thục Quốc (ngày nay là Thành Đô) và Ba Quốc (ngày nay là thành phố Trùng Khánh) nhập lại thành các trung tâm quản trị và văn hóa mà hai vương quốc kình chống nhau được thành lập.

Sự tồn tại của Thục Quốc không được biết đến cho đến khi có cuộc khám phá khảo cổ năm 1986 ở một ngôi làng nhỏ tên Tam Tinh Đôi ở huyện Quảng Nguyên. Người ta tin rằng đó là một thành phố cổ của Thục Quốc, cuộc khai quật đã cho nhiều thông tin khảo cổ vô giá.

Mặc dù Nhà Tần đã đến tàn phá văn minh của Thục Quốc và Ba Quốc, nền văn hóa của hai tiểu quốc vẫn được bảo tồn và còn được người dân Tứ Xuyên thừa hưởng cho đến ngày nay. Triều đình nhà Tần cũng tăng tốc các tiến bộ nông nghiệp và kỹ thuật của Tứ Xuyên sánh ngang hàng với vùng Thung lũng Hoàng Hà. Hệ thống tưới tiêu Đô Giang Yển được xây dựng vào thế kỷ 3 trước công nguyên dưới sự giám sát của Lý Băng là biểu tượng của hiện đại hóa trong thời kỳ đó. Nó gồm có một loạt nhiều đập và làm đổi hướng dòng chãy của Mân Giang, một nhánh sông chính của Giang Tử Giang, đến các cánh đồng và giảm bớt sự thiệt hại của các trận lũ muà. Việc xây dựng này và nhiều công trình khác nhau đã gia tăng rất lớn thu hoạch nông sản trong khu vực mà như thế trở thành nguồn cung cấp dự trữ lương thực và nhân lực cho việc thống nhất Trung Hoa của nhà Tần.

Có rất nhiều loại mỏ quặng ở đây. Thêm vào sự nổi bật của nó, khu vực này cũng nằm trên con đường buôn bán từ vùng Thung lũng Hoàng Hà đến các nước ngoài ở phía tây nam, đặc biệt là Ấn Độ.

Tầm quan trọng về quân sự xứng hợp với các giá trị nông nghiệp và giao thương. Vì vùng này thật sự là một cái lòng chảo và vây quanh bởi dãy núi Himalayas về phía tây, dãy núi Tần Lĩnh về phía bắc, và các vùng núi đồi của Vân Nam về hướng nam, khí hậu thì thường có sương mù dày đặc. Vì sông Dương Tử chảy qua lòng chảo và như thế khu vực này là phần cao của dòng chảy so với các vùng phía đông của Trung Hoa, thủy quân có thể dễ dàng thả theo dòng xuống phía dưới. Thế nên vùng này từng là các căn cứ của nhiều nhóm quân phiệt có tham vọng và người tị nạn lẫn trốn các chính quyền của Trung Hoa suốt chiều dài lịch sử. Một vài chính thể độc lập được thiết lập; nổi bật nhất là Thục Hán thời Tam Quốc. Nhà Tấn xâm chiếm và thôn tính Thục Hán trước tiên khi thực hiện việc thống nhất. Trong suốt thời Nhà Đường, vùng này là tiền tuyến chống Tây Tạng.

Nhà Nam Tống (960-1279) thiết lập phòng thủ điều hợp chống lại Nhà Nguyên Mông Cổ tại Tứ Xuyên và Tương Dương. Hàng rào phòng thủ cuối cùng bị phá vở sau khi quân Nguyên sử dụng súng và thuốc nổ đầu tiên trong lịch sử trong cuộc bao vây Tương Dương sáu năm. Khí hậu có sương mù đã ngăn cản quân đội Nhật Bản dội bom chính xác xuống vùng lòng chảo và thành phố Trùng Khánh nơi mà chính phủ Trung Hoa Dân Quốc di chuyển thủ đô của mình đến đó trong Đệ nhị Thế chiến.

Biên giới của Tứ Xuyên vẫn giữ nguyên như vậy khoảng 500 năm. Điều này thay đổi khi thành phố Trùng Khánh cũng như các thị trấn xung quang là Phù Lăng và Vạn Châu được nhập lại thành khu hành chính mới là Thành phố Trực thuộc Trung Ương Trùng Khánh. Khu hành chính mới được thành lập là nổ lực ban đầu của Trung Hoa để phát triển các vùng phía tây cũng như điều hợp tái định cư dân tị nạn từ kế hoạch Đập Tam Khẩu.

Các đơn vị hành chính

Bài chi tiết: Danh sách các đơn vị hành chính tỉnh Tứ Xuyên

Tứ Xuyên có 18 thành phố (địa cấp thị) và 3 châu tự trị:

Địa lý

Vùng này nằm trong Lòng chảo Tứ Xuyên và bị vây quanh bởi dãy núi Himalayas (喜玛拉雅山脉） về phía tây, dãy núi Tần Lĩnh về phía bắc, và các vùng núi đồi của Vân Nam về hướng nam. Sông Dương Tử chảy qua lòng chảo và như vậy nó là thượng nguồn đối với các vùng phía đông của Trung Hoa. Sông Mân Giang ở trung tâm Tứ Xuyên là một nhánh của thượng nguồn Sông Dương Tử mà nó nhập vào tại Nghi Tân.

Khí hậu thường có sương mù dày đặc. Có những thành phố bị ô nhiểm đôi chút và ít khi có ngày nắng.

Các tỉnh bao quanh: Trùng Khánh, Khu tự trị Tây Tạng, Thanh Hải, Cam Túc, Thiểm Tây, Quí Châu và Vân Nam.

Kinh tế

Thủ đô của Tứ Xuyên, Thành Đô

Nông nghiệp

Tứ Xuyên từ xưa đã có tiếng là "Tỉnh giàu có". Đây là một trong những nơi sản xuất nông nghiệp chính của Trung Quốc. Sản lượng ngũ cốc gồm lúa gạo và lúa mì của Tứ Xuyên đứng hàng đầu toàn Trung Quốc năm 1999. Thu hoạch từ các loại cam chanh, mía đường, khoai lang, lê và hạt cải dầu cũng đáng kể. Tứ Xuyên còn sản xuất lượng thịt lợn lớn nhất trong tất cả các tỉnh và đứng thứ nhì về sản lượng nong tằm tại Trung Quốc năm 1999.

Khoáng sản

Tứ Xuyên là một tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản. Tỉnh có hơn 132 loại khoáng sản có tiềm năng với trữ lượng của 11 loại; Trong số đó Tứ Xuyên có trữ lượng vanadium, titanium, và lithium lớn nhất Trung Quốc. Riêng tỉnh Tứ Xuyên đã có trữ lượng 13,3% quặng sắt, 93% quặng titanium, 69% vanadium, 83% cobalt của toàn quốc. [1]

Công nghiệp

Tứ Xuyên là một trong các vùng kỹ nghệ chính của Trung Quốc. Ngoài kỹ nghệ nặng như than, năng lượng, và sắt thép, tỉnh đã thiết lập được một ngành sản xuất nhẹ gồm vật liệu xây dựng, làm gỗ, thực phẩm và dệt lụa.

Thành Đô và Mân Giang là trung tâm sản xuất hàng dệt may và đồ điện tử. Đức Dương, Phàn Chi Hoa, và Nghi Tân là trung tâm sản xuất cơ khí, kỹ nghệ luyện kim và rượu (theo thứ tự). Sản lượng rượu Tứ Xuyên chiếm 21,9% tổng sản lượng toàn quốc vào năm 2000.

Công nghệ cao

Những bước tiến kinh tế vĩ đại đã góp phần phát triển Tứ Xuyên nhanh chóng thành một trung tâm công nghệ cao hiện đại qua nhiều cách như khuyến khích đầu tư trong và ngoài nước trong ngành điện tử và công nghệ thông tin (như nhu liệu), máy móc và luyện kim (bao gồm xe hơi), thủy điện, dược phẩm, lương thực và giải khát. Công nghệ chế tạo xe hơi là một ngành quan trọng nắm chủ chốt của công nghệ chế tạo máy móc tại Tứ Xuyên. Đa số các công ty sản xuất xe hơi có trụ sở ở Thành Đô, Mân Giang, Nam Sung, và Lô Châu [2]. Các ngành kỹ nghệ quan trọng khác tại Tứ Xuyên còn có kỹ nghệ không gian và quốc phòng. Một số hỏa tiễn của Trung Quốc (Hỏa tiển Trường Chinh) và vệ tinh nhân tạo đã được phóng từ Trung tâm Phóng Vệ tinh Tây Xương nằm trong thành phố Tây Xương.

Thu nhập

Tổng sản phẩm nội địa của Tứ Xuyên trong năm 2004 là khoảng 655,6 tỉ Nhân dân Tệ ($81.33 tỉ đô la), tức bình quân đầu người là 6.270 Nhân dân Tệ (757 USD). Năm 2005, lợi tức đầu người ở vùng nông thôn tăng đến 2.800 tệ (US$350), tức là tăng 8,6% so với năm trước. Lợi tức tính theo đầu người của dân thành thị là 8.386 tệ (US$1.048), tăng 8,8% so với năm trước. [3]

du lịch

Ngoài ra những cảnh quan đẹp và giàu di tích lịch sử cũng đã làm tỉnh này trở thành một trung tâm du lịch chính.

Đập Tam Khẩu, đập lớn nhất xưa nay, đang được xây cất trên Sông Dương Tử trong tỉnh Hồ Bắc lân cận hầu để kiểm soát lụt lội ở vùng Lòng chảo Tứ Xuyên, tỉnh Vân Nam kế cạnh, cùng hạ nguồn. Kế hoạch này được nhiều người hoan nghênh như một nỗ lực của Trung Quốc thay đổi chính sách để dùng năng lượng tái tạo (renewable energy) và phát triển các trung tâm thương mại và kỹ nghệ quốc nội; nhưng ngược lại cũng có người chỉ trích việc xây đập vì hậu quả gây thiệt hại như nông dân trong vùng phải xiêu tán, tiêu hủy các di tích khảo cổ và xâm hại hệ sinh thái.

Nhân khẩu

Đa số dân chúng là người Hán, họ sống khắp nơi trong toàn tỉnh. Người dân thiểu số đáng kể là người Tây Tạng, người Lô Lô, người Khương và người Nạp Tây sống trong phần phía tây.

Văn Hoá

Đền tưởng niệm Lý Bạch, được xây tại nơi sinh của ông là thị trấn Trọng Ba thuộc phía bắc Huyện Giang Du trong tỉnh Tứ Xuyên, là một viện bảo tàng tưởng niệm Lý Bạch, một thi sỉ thời Nhà Đường (618-907). Nó được bắt đầu xây dựng vào năm 1962 nhân dịp lễ kỷ niệm 1.200 năm ngày ông mất, hoàn thành năm 1981 và mở cửa cho công chúng vào tháng 10 năm 1982. Đền tưởng niệm được xây theo lối kiến trúc hoa viên cổ thời nhà Đường.

Ngôn ngữ

Hầu như có đủ các loại tiếng Trung Hoa được nói tại Tứ Xuyên, bao gồm tiếng Thành Đô ở thủ phủ tỉnh thuộc chi hệ tiếng Quan Thoại tây nam cuả nhóm tiếng Quan Thoại, và vì thế rất giống tiếng cuả các tỉnh lân cận như Vân Nam, Quí Châu cũng như thành phố Trùng Khánh.

Cá khu tự trị ở miền tây Tứ Xuyên có đa số người Tây Tạng sinh sống. Họ nói các ngôn ngữ thuộc nhóm tiếng Tây Tạng như Kham và Amdo. Người Khương tộc và các dân tộc có liên hệ nói các ngôn ngữ Khương tộc, đây cũng là một nhánh cuả hệ ngôn ngữ Tạng Miến. Người Lô Lô ở khu tự trị Lương Sơn thuộc miền nam Tứ Xuyên nói tiếng Lô Lô là ngôn ngữ có quan hệ gần gũi với tiếng Miến Điện.

Các trường cao đẳng và đại học

Du lịch

Các khu di sản thế giới cuả UNESCO:

Xem thêm

Liên kết ngoài

Commons:Trang Chính
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và tài liệu khác về:
Các tỉnh do Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quản lý Quốc kỳ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Tỉnh: An Huy | Cam Túc | Cát Lâm | Chiết Giang | Hà Bắc | Hà Nam | Hải Nam | Hắc Long Giang | Hồ Bắc | Hồ Nam | Giang Tây | Giang Tô | Liêu Ninh | Phúc Kiến | Quảng Đông | Quý Châu | Sơn Đông | Sơn Tây | Thanh Hải | Thiểm Tây | Tứ Xuyên | Vân Nam | Đài Loan (đòi chủ quyền)1
Khu tự trị: Ninh Hạ | Nội Mông Cổ | Quảng Tây | Tân Cương | Tây Tạng
Trực hạt thị: Bắc Kinh | Thiên Tân | Thượng Hải | Trùng Khánh
Đặc khu hành chính: Hồng Kông | Ma Cao
1CHNDTH đòi chủ quyền, THDQ quản lý, xem: Vị thế chính trị Đài Loan
Lấy từ “http://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_Xuy%C3%AAn”

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.